حملات پهپادی در بحیرۀ سیاه، نگرانی‌ها از تشدید تنش‌ها از سوی روسیه برای آزمودن واکنش ناتو را افزایش داده است
نویسندگان: استیفن مک‌گراث (Stephen McGrath) و ویسلین توشکوف (Veselin Toshkov)
منبع: خبرگزاری اسوشیتدپرس (Associated Press – AP)
جمعه ۱۶ اکتبر ۲۰۲۶ مطابق ۲۴ میزان ۱۴۰۵
——————————————
وقوع سلسله‌ای از حملات پهپادی به دست‌کم هفت کشتی باربری در بحیرۀ سیاه طی ماه جاری، در نزدیکی سواحل رومانیا و بلغاریا، دو کشور عضو سازمان پیمان اتلانتیک شمالی (ناتو)، این پرسش را در میان برخی اعضای این پیمان مطرح کرده است که آیا ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، در پی تشدید تنش‌ها برای آزمودن میزان حمایت آنان از اوکراین در جنگ این کشور علیه تهاجم تمام‌عیار مسکو است یا خیر.
این حملات که در مناطق انحصاری اقتصادی دو کشور رخ داده‌اند، یکی از مسیرهای مهم کشتیرانی جهانی را با تهدید روبه‌رو ساخته و تاکنون جان دو نفر را گرفته‌اند؛ در حالی که دست‌کم ۲۵ نفر دیگر همچنان ناپدید هستند. این رویدادها همچنان خطر کشانده‌شدن مستقیم کشورهای دیگر به جنگ اوکراین را افزایش داده‌اند.
روسیه در سراسر این جنگ، بارها بنادر اوکراین در بحیرۀ سیاه و در امتداد دریای دانوب را هدف بمباران قرار داده است؛ حملاتی که کی‌یف را برای انتقال صادرات غلات خود به بازارهای افریقا و خاورمیانه، بیش از پیش به مسیرهای جایگزین وابسته ساخته‌اند.
پهپادهای روسی همچنان بارها حریم هوایی رومانیا را در نزدیکی برخی بنادر اوکراین در امتداد دریای دانوب نقض کرده‌اند.
در تازه‌ترین رویدادها، دو کشتی که روزهای چهارشنبه و پنج‌شنبه هدف حملات پهپادی قرار گرفتند، دچار آتش‌سوزی شدند. یکی از این حملات در آب‌های سرزمینی رومانیا رخ داده است.
نیکوشور دان (Nicusor Dan)، رئیس‌جمهور رومانیا، روز پنج‌شنبه در بروکسل اعلام کرد که «دو پهپاد» به این کشتی‌ها اصابت کرده‌اند؛ اما مشخص نساخت که این پهپادها متعلق به کدام کشور بوده‌اند.
او هشدار داد:
«دولت رومانیا واکنش نشان خواهد داد.»
– با گذشت زمان، ظن و گمان‌ها بیش از پیش متوجه روسیه شده است.
رومن رادف (Rumen Radev)، نخست‌وزیر بلغاریا، در سخنانی خطاب به پارلمان کشورش گفت:
«هیچ منطقی وجود ندارد که اوکراین کشتی‌ها و خدمه‌های خود را هدف حمله قرار دهد؛ به‌ویژه با توجه به این‌که نتیجۀ تمام این حملات به سود روسیه است و در واقع، منطق نیز به همین سمت اشاره می‌کند.»
او افزود:
«مشکل این است که ما نمی‌توانیم این موضوع را ثابت کنیم.»
چندین کشتی در ماه اکتوبر هدف حملات پهپادی قرار گرفتند
کشتی «واین تریدر» (Wine Trader)، یک نفت‌کش مخصوص حمل مواد کیمیاوی که با پرچم سان‌مارینو از تونس به سوی رومانیا در حرکت بود، روز پنج‌شنبه هدف حملۀ یک پهپاد قرار گرفت و آتش گرفت.
پنج تن از خدمۀ این کشتی نجات داده شدند؛ اما هفت نفر دیگر همچنان ناپدید هستند.
روز چهارشنبه نیز از وقوع حملۀ پهپادی و آتش‌سوزی در کشتی «یارا جی» (Yara J) گزارش داده شد. این کشتی که با پرچم کوموروس فعالیت می‌کرد، مخصوص حمل مواد کیمیاوی و نفت بود و از ترکیه به سوی رومانیا حرکت داشت.
رادو میروتسا (Radu Miruta)، سرپرست وزارت دفاع رومانیا، اعلام کرد که تحقیقات دربارۀ این رویداد جریان دارد.
روز سه‌شنبه، دو کشتی دیگر در نزدیکی سواحل بلغاریا هدف حملات پهپادی قرار گرفتند.
نیروهای نجات توانستند تمام ۱۵ تن از خدمۀ کشتی «چلسی ۳» (Chelsea 3) را تخلیه کنند. این کشتی تحت مدیریت اوکراین فعالیت می‌کرد و با پرچم مالتا در حرکت بود.
اما ۱۱ تن از خدمۀ کشتی «اچ‌اس دیگنیتی» (HS Dignity)، که با پرچم گینه‌بیسائو فعالیت می‌کرد، همچنان ناپدید هستند.
خدمۀ کشتی چلسی ۳ گزارش دادند که عرشۀ کشتی و بدنۀ آن هدف اصابت سه پهپاد هوایی قرار گرفته است.
در اوایل ماه جاری نیز پهپادهای دریایی و هوایی به دو کشتی تجارتی دیگر در منطقۀ انحصاری اقتصادی بلغاریا حمله کردند.
یکی از این کشتی‌ها که با پرچم توگو فعالیت می‌کرد، غرق شد و هیچ نشانه‌ای از ۱۲ دریانوردی که گزارش شده بود در آن حضور داشتند، به دست نیامد.
در رویدادی دیگر، یک کشتی مسافربری بلغاری توانست ۱۸ تن از خدمۀ یک کشتی آسیب‌دیده را که با پرچم پالائو فعالیت می‌کرد، تخلیه و نجات دهد.
یک روز پیش از آن، یک کشتی باربری متعلق به یک شرکت ترکیه‌ای که محمولۀ جواری حمل می‌کرد، پس از حملۀ پهپادی آتش گرفت و سپس در نزدیکی سواحل رومانیا غرق شد.
در این رویداد دو نفر جان باختند و ۱۱ تن از خدمۀ کشتی نجات یافتند.
ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، این حمله را چنین توصیف کرد:
«حملۀ هولناک دو پهپاد روسی به یک کشتی غیرنظامی در آب‌های بی‌طرف.»
سفیر روسیه در صوفیه، پایتخت بلغاریا، اعلام کرد که هیچ اطلاعاتی در این زمینه از وزارت دفاع روسیه در اختیار ندارد.
– مادۀ دفاع جمعی ناتو زیر ذره‌بین قرار گرفته است
مارک روته (Mark Rutte)، دبیرکل سازمان پیمان اتلانتیک شمالی (ناتو)، روز پنج‌شنبه در شبکۀ اجتماعی ایکس (X) اعلام کرد که با رومن رادف و نیکوشور دان دیدار کرده است تا دربارۀ امنیت بحیرۀ سیاه و «تازه‌ترین حملات به کشتیرانی تجارتی» گفت‌وگو کند.
او نوشت:
«ناتو موضع دفاعی خود را در امتداد جناح شرقی این پیمان تقویت کرده است؛ از جمله با افزایش توانایی‌های مقابله با پهپادها.»
وی افزود:
«ناتو به همکاری نزدیک با متحدان خود در منطقۀ بحیرۀ سیاه ادامه خواهد داد و در صورت نیاز، موضع بازدارندگی و دفاعی خود را متناسب با شرایط تنظیم خواهد کرد.»
مادۀ پنجم اساسنامۀ ناتو، تضمین دفاع متقابل را در بر دارد؛ اصلی که بر اساس آن، حمله به یک عضو به‌منزلۀ حمله به تمام اعضا تلقی می‌شود.
با این حال، رادو تودور (Radu Tudor)، تحلیلگر دفاعی رومانیایی، گفت که روشن نیست آیا این ماده بسیاری از حملات پهپادی در بحیرۀ سیاه را نیز شامل می‌شود یا خیر؛ زیرا این حملات در مناطق انحصاری اقتصادی کشورهای عضو ناتو رخ داده‌اند.
او گفت:
«این موضوع جای بحث دارد که آیا منطقۀ انحصاری اقتصادی نیز مشمول واکنش مبتنی بر مادۀ پنجم می‌شود یا خیر.»
وی افزود:
«چنین به نظر می‌رسد که تاکنون این مناطق شامل آن نشده‌اند؛ موضوعی که پرسش‌های فراوانی را مطرح کرده است.»
به باور این تحلیلگر، ناتو در واکنش به رویدادهای بحیرۀ سیاه بیش از حد کُند عمل کرده است.
تودور گفت:
«ده‌ها رویداد در حال وقوع است و روسیه هر روز به مرزهای ناتو نزدیک‌تر می‌شود… سخن گفتن به‌تنهایی کافی نیست.»
تهدیدی که پیوسته در حال گسترش است
رویدادهای پهپادی ماه اکتوبر در بحیرۀ سیاه، تنها تازه‌ترین موارد از سلسله‌ای طولانی از نقض حریم هوایی به‌وسیلۀ پهپادها هستند که از زمان آغاز تهاجم تمام‌عیار مسکو به اوکراین، رومانیا و دیگر کشورهای عضو ناتو را با نگرانی و تنش روبه‌رو ساخته‌اند.
هرچند بیشتر این موارد از سوی روسیه صورت گرفته‌اند، پهپادهای اوکراینی نیز از مرزهای کشورهای همسایه عبور کرده‌اند.
در ماه آگست، رومانیا دو طیارۀ جنگی اف-۱۶ (F-16) را برای نابودسازی یک پهپاد دریایی به پرواز درآورد. گزارش شده بود که این پهپاد حامل مواد انفجاری بوده و در نزدیکی یکی از پروژه‌های بزرگ استخراج گاز در بحیرۀ سیاه مشاهده شده است.
رادو میروتسا، سرپرست وزارت دفاع رومانیا، گفت که این تصمیم به‌منظور «حفاظت از جان چند صد نفری» اتخاذ شد که در سکوی استخراج گاز کار می‌کردند.
یک منبع در بخش دفاعی رومانیا که اجازۀ گفت‌وگوی علنی دربارۀ این رویدادها را نداشت، به خبرگزاری اسوشیتدپرس گفت که هدف این حملات، واردکردن آسیب اقتصادی به اوکراین است و «رومانیا در حال حاضر هدف اصلی نیست».
این منبع گفت:
«در تمام تابستان، ما در جست‌وجوی انواع بقایای پهپادها بودیم؛ پهپادهای آبی، پهپادهای دریایی، پهپادهای هوایی و بقایای آن‌ها در آب‌ها و در سواحل.»
او افزود:
«اگر این وضعیت ادامه پیدا کند… باید کسی در این زمینه اقدامی انجام دهد.»
احتمال درخواست برای ایجاد دهلیز امن با همراهی کشتی‌های محافظ
این منبع همچنان گفت که شنیده است ترکیه «مایل است تمام کشورهای ساحلی بحیرۀ سیاه را گردهم فراخواند تا برای اجرای مأموریتی به‌منظور همراهی و حفاظت از کاروان‌های کشتی‌ها» در مسیر یک دهلیز امن تحت حفاظت نظامی برنامه‌ریزی کنند.
او گفت:
«در مورد کشتی‌های ترکیه مطمئن نیستم؛ اما کشتی‌های رومانیایی ما سیستم‌های دفاع ضد هوایی لازم برای محافظت در برابر پهپادها را ندارند.»
وی افزود:
«این مأموریت برای نیروی دریایی خطر بسیار بالایی خواهد داشت؛ زیرا کشتی‌های نظامی باید وظیفۀ همراهی و حفاظت از این کشتی‌ها را بر عهده بگیرند.»
در ماه جولای، رومانیا، بلغاریا و ترکیه توافق‌نامۀ همکاری دریایی موسوم به «نیروی مأموریت مقابله با ماین‌های بحیرۀ سیاه» (Black Sea Mine Countermeasures Task Force) را گسترش دادند.
بر اساس اعلام وزارت دفاع رومانیا، هدف از این اقدام «گسترش مأموریت‌ها به‌منظور حفاظت از زیربناهای حیاتی زیر آب» بوده است.
این وزارت افزود که این برنامه شامل حضور دایمی نیروهای دریایی در منطقۀ انحصاری اقتصادی رومانیا نیز خواهد بود.
بسیاری از کشتی‌های تجارتی با پرچم یک کشور فعالیت می‌کنند، در حالی که مالکیت آن‌ها به شرکت‌هایی تعلق دارد که در کشورهای دیگر مستقر هستند.
این منبع دفاعی با اشاره به پیچیدگی‌های چنین مأموریتی گفت:
«چرا رومانیا و ترکیه باید یک کشتی با پرچم برمودا را که، فرض کنیم، مالک آن یک شرکت ارجنتاینی است، همراهی و محافظت کنند؛ آن هم فقط برای انتقال چند صد تُن غله از مصر؟»
او افزود:
«این کار دشوار است.»
دیمیتار استویانوف (Dimitar Stoyanov)، وزیر دفاع بلغاریا، روز چهارشنبه اعلام کرد که کشورش قصد دارد تا پایان ماه اکتوبر به پروژۀ «درون اِج» (Drone Edge) ناتو بپیوندد.
این ابتکار که در ماه جولای آغاز شد و رومانیا نیز به آن پیوسته است، با هدف سرمایه‌گذاری بیش از ۴۰ میلیارد دالر در زمینۀ «توانایی‌های مقابله با پهپادها» طی پنج سال آینده راه‌اندازی شده است.
– نگرانی از افزایش هزینه‌های بیمه و تهدید تجارت دریایی
سزار گئورگه (Cezar Gheorghe)، بنیان‌گذار شرکت مشورتی غلات «اگریکولوم» (Agricolumn)، به خبرگزاری اسوشیتدپرس گفت که رویدادهای پهپادی تاکنون تأثیر منفی بر فعالیت‌های تجارتی در بندر کنستانتسا (Constanta)، واقع در ساحل بحیرۀ سیاه رومانیا، نداشته‌اند.
به گفتۀ او، نگرانی اصلی افزایش هزینه‌های بیمه در منطقۀ گسترده‌تر بحیرۀ سیاه است.
او گفت:
«حق بیمۀ مربوط به خطرات در حال افزایش است… هر کسی که بخواهد به کنستانتسا بیاید، برای مثال از ترکیه، از طریق تنگۀ باسفور و سراسر آن منطقه، ناگزیر خواهد بود حق بیمۀ بیشتری بپردازد.»
او افزود که نگرانی عمدۀ وی وقوع یک «رویداد جدی» در داخل بندر کنستانتسا یا در نزدیکی آن است.
در ماه جون، یک پهپاد دریایی اوکراینی در این بندر منفجر شد و سه پهپاد دیگر نیز در نزدیکی آن انفجار کردند.
گئورگه در پایان هشدار داد:
«این فقط مسئلۀ زمان است.»
