خبرگزاری آگاه آگاه؛ رسانه بیداری و برابری
در حالی که ۲۳ اپریل در جهان بهعنوان روز جهانی کتاب و کپیرایت برای ترویج فرهنگ مطالعه و حمایت از حقوق نویسندگان گرامی داشته میشود، در افغانستان گزارشها از ادامه سانسور گسترده کتابها و محدودیتهای جدی بر نشر و کتابخوانی از سوی طالبان حکایت دارد.
خبرگزاری آگاه:
هر سال در ۲۳ اپریل، کشورهای مختلف جهان «روز جهانی کتاب و کپیرایت» را به هدف ترویج کتابخوانی، حمایت از نویسندگان و ناشران و تقویت آگاهی نسبت به حقوق مالکیت فکری گرامی میدارند. این روز در سطح جهانی بهعنوان نماد اهمیت فرهنگ و دانش شناخته میشود.
اما در افغانستان، وضعیت نشر و دسترسی به کتاب در سالهای اخیر با تغییرات جدی روبهرو شده است. منابع فرهنگی و آموزشی میگویند که پس از بازگشت طالبان به قدرت، محدودیتهای گستردهای بر چاپ، توزیع و واردات کتاب اعمال شده است.
براساس گزارشها، شماری از کتابهایی که بهزعم طالبان با اندیشههای این گروه در تضاد قرار دارند، از کتابفروشیها و مراکز آموزشی جمعآوری شدهاند. این محدودیتها شامل آثار مرتبط با مفاهیمی چون دموکراسی، نظامهای سیاسی مدرن و برخی دیدگاههای اجتماعی میشود.
همچنان گزارشهایی وجود دارد که کتابهای نویسندگان زن نیز در فهرست محدودیتها قرار گرفته و در برخی موارد اجازه نشر یا توزیع گسترده ندارند. منابع میگویند نظارت بر ورود کتابها از کشورهای همسایه، بهویژه ایران، نیز افزایش یافته و برخی آثار اجازه ورود به بازار افغانستان را دریافت نمیکنند.
در کنار این محدودیتها، ناشران و فعالان فرهنگی از کاهش چشمگیر حمایت از نویسندگان و افت سطح کتابخوانی در کشور نیز ابراز نگرانی میکنند؛ موضوعی که به گفته آنان بر روند تولید و دسترسی به محتوای فرهنگی تأثیر منفی گذاشته است.
تحلیل آگاه:
محدودیت بر کتاب و نشر در هر جامعهای، تنها یک تصمیم اداری یا فرهنگی نیست؛ بلکه بازتابی از نوع نگاه حاکمیت به جریان آزاد اندیشه است. در افغانستان، این روند در سالهای اخیر بهگونهای پیش رفته که فضای فرهنگی را به سمت کنترل محتوا و کاهش تنوع فکری سوق داده است.
از منظر اجتماعی، کتاب همواره یکی از ابزارهای اصلی شکلدهی به آگاهی عمومی و گفتوگوی فکری بوده است. محدود شدن آن، در عمل به معنای کوچکتر شدن میدان گفتوگو و کاهش امکان دسترسی نسل جوان به روایتهای متنوع از جهان و جامعه خود است.
در چنین شرایطی، مسئله تنها بر سر ممنوعیت چند عنوان کتاب نیست؛ بلکه بر سر جهتگیری کلی فضای فرهنگی کشور است. روندی که اگر ادامه پیدا کند، میتواند فاصله میان جامعه و تولید فکری را بیشتر سازد و نقش نهادهای فرهنگی را به حداقل برساند.
