طالبان «خزانهخانه احمدشاه درانی» را ویران کردند؛ حذف حافظه تاریخی به نام توسعه؟
بنیاد پژوهشی مندیگک اعلام کرده است که طالبان یکی از بناهای تاریخی مهم قندهار را که در دوران احمدشاه درانی مرکز خزانه و نظام مالی دولت بوده، با بلدوزر تخریب کردهاند؛ اقدامی که واکنش گسترده فعالان فرهنگی و مقامهای پیشین را در پی داشته است.
خبرگزاری آگاه
بنیاد مندیگک که در زمینه پژوهش درباره اماکن تاریخی افغانستان فعالیت میکند، روز سهشنبه اعلام کرد طالبان یک بنای تاریخی را در قندهار نابود کردهاند که در دوره سلطنت احمدشاه درانی، مرکز خزانه و نظام مالی دولت بهشمار میرفت.
در ویدیویی که این بنیاد منتشر کرده، دیده میشود بلدوزرهای شهرداری طالبان مشغول تخریب این ساختمان هستند. مندیگک این اقدام را «از میان بردن حافظه تاریخی» و «بیاحترامی آشکار به میراث فرهنگی افغانستان» خوانده است.
سردار ولی، از مسئولان بنیاد مندیگک، در شبکه اجتماعی اکس نوشت:
«ویران کردن چنین بناهایی بدون پژوهش تاریخی، بدون اسناد و بدون احترام به میراث فرهنگی افغانستان، قربانی کردن تاریخ به نام توسعه است.»
همزمان، کریم خرم، وزیر پیشین اطلاعات و فرهنگ افغانستان نیز با انتقاد از این اقدام در اکس نوشت:
«اهمیت چنین بناهایی بالاتر از طلا است.»
او افزود: «چند روز پیش تصاویر خانه بازسازیشده احمدشاه بابا را دیدم و خوشحال شدم، اما امروز خبر تخریب یک ساختمان مهم از همان دوران را شنیدم که بسیار تأسفآور است.»
این در حالی است که وزارت اطلاعات و فرهنگ طالبان پیشتر، در ۱۶ جدی، اعلام کرده بود خانه احمدشاه ابدالی، بنیانگذار امپراتوری درانی، را در قندهار با هزینه ۱۷.۵ میلیون افغانی ترمیم کرده و بهروی گردشگران بازگشایی نموده است. به گفته این وزارت، این بنای تاریخی طی ۱۷ ماه بازسازی شده است.
تحلیل آگاه
رفتار طالبان با میراث فرهنگی دوگانه و متناقض است: از یکسو بازسازی نمادین خانه احمدشاه درانی را تبلیغ میکنند، و از سوی دیگر بنایی را که بهطور مستقیم با ساختار دولتداری و نظام مالی همان دوره پیوند دارد، با بلدوزر نابود میسازند. این تناقض نشان میدهد که نگاه حاکم به تاریخ، نه مبتنی بر دانش و حفاظت، بلکه تابع مصلحتهای مقطعی و پروژههای عمرانی بیریشه است.
تخریب خزانهخانه احمدشاه درانی فقط از بین بردن یک ساختمان نیست؛ حذف یک فصل از حافظه نهادی افغانستان است. این بناها شواهد زنده شکلگیری دولت مدرن در این جغرافیا هستند و نابودیشان به معنای قطع پیوند نسل امروز با تجربه تاریخی دولتسازی، نظم اداری و هویت ملی است.
توسعه بدون حافظه، چیزی جز بیریشگی نیست. کشورهایی که تاریخ خود را میتراشند تا «نو» بسازند، در واقع گذشته را دفن میکنند و آینده را تهی میسازند. اگر تصمیمها درباره میراث فرهنگی بدون پژوهش، بدون مشورت با متخصصان و بدون شفافیت گرفته شود، نتیجهاش همین است: بلدوزر به جای کتاب، و تخریب به جای حفاظت.
طالبان اگر واقعاً به احمدشاه درانی و نمادهای تاریخی او احترام دارند، باید بدانند که احترام به تاریخ، انتخاب گزینشی نیست. تاریخ یک بسته کامل است؛ یا آن را میفهمی و نگه میداری، یا با تخریب آن، خودت را از حافظه ملی حذف میکنی.
